در يک سايت نقد ادبي، به کساني که ميخواهند نقد کتاب بنويسند رهنمودهاي سودمندي داده شده است. نکات مهمی از این رهنمودها بدین شرح است:
نقد اين نيست که کتابي را خلاصه کنيم. در نقد بايد به اين پرسشها پاسخ داد: چگونه؟ چرا؟ و تا چه اندازه قابل قبول؟
نقد لزوما ايراد گيري و به اصطلاح پنبه نويسنده را زدن نيست. نقد در واژه يعني جدا کردن سره از ناسره و گفتن نقطههاي قوت و ضعف داستان، و اينکه چرا شما کتاب را اينگونه ميبينيد. سه گام مهم در فراگرد نقد بايد برداشته شود.
گام نخست: در نظر گرفتن چند پرسش - وقتي نوشتهاي را ميخوانيد، بايد اين پرسشها در ذهنتان باشد:
1- نکته اصلي نويسنده 2- هدف او 3- مخاطَبان مورد نظر وي 4- در پيشبرد نکته اصلي، نويسنده از چه مسير استدلالي پيروي مي کند 5- در پشتيباني از هدف خود از چه شواهدي بهره مي گيرد 6- پيش فرضها يا پيشداوريهاي نويسنده کدامها هستند.
سودمند تر آنست که در خلال خواندن کتاب درباره اين پرسشها پاسخها را يادداشت کنيم.
گام دوم: ارزيابي - کتاب را خواندهايد و حالا نوبت ارزيابيتان از ديدگاههاي نويسنده است. اين پرسشها ميتواند شمارا در ارزيابي کتاب ياري دهد:
1- آيا نوشته، منطقي بود؟
2- متن، روشن، سازمانيافته و ساده فهم بود؟
3- ديدگاههاي نويسنده دقيق بود؟
4- آيا نکتههاي مهم به خوبي پرورانده شده بود؟
5- آيا شواهد کافي در تاييد بحث او وجود دارد؟
6- بحث نويسنده از ديدگاه اصلي وي پشتيباني ميکند؟
7- آيا متن، براي مخاطَب مورد نظر مناسب است؟
8- آيا نوشته، در برگيرنده ديدگاههاي حال و آينده او هست؟
9- آيا متن به شما در درک موضوع مدد ميرساند؟
10- آيا واژه يا جملهاي در کتاب هست که واکنش شديد شمارا برانگيخته باشد؟ کدامها؟ واکنش شما چه بود؟
11- سرچشمه واکنش شما به اين مساله چه بود؟ نخستين بار کي با اين مفهوم آشنا شديد؟ کجا؟ آيا اشخاص، يا نوشتههائي را سراغ داريد که بر ديدگاه شما تاثير گذاشته باشند؟ آنها تا چه پايه بر متن کتاب اثرگذار بوده يا با آن در تناقض بوده اند؟
گام سوم، طرح نقد ونگارش آن: در نگارش نقد سعي نکنيد مقاله تان از ساختار کتاب مورد نقد دنباله روي کند، وگرنه ظن آن خواهد رفت که شما کتاب را خلاصه کردهايد. در درآمدي به مقاله، به موضوع نقد و ديدگاه خود بپردازيد. با پيش کشيدن جنبههائي از بحث کتاب از ديدگاه خود دفاع کنيد، و با خلاصهاي از بحث و تاکيد دوباره بر ديدگاه عمده خود مقاله را به پايان ببريد.
در اين رهگذر، ابتدا ديدگاههاي نويسنده کتاب را توضيح دهيد. فرازهائي از کتاب را عينا در تاييد مطلب خود بياوريد. حالا ديدگاه خودرا بگوئيد، و اينکه در اين باره چه فکر مي کنيد. به بيان چند ديدگاه کتاب که با آنها موافق و مخالفيد بپردازيد. در نقل مطالب کتاب، ميتوانيد مطلب را به عينه نقل کنيد يا خلاصهاش کنيد و بگوييد آن مطلبها چگونه شما را در پيشبرد نظرتان ياري مي دهد.
توصيه نويسنده به کساني که ميخواهند در زمينه نقد کتاب کار کنند، اين است که کتاب را مقدمتا به منظور کسب اطلاعات نخوانيد؛ در خواندن کتاب دنبال راههاي انديشيدن به درونمايه آن باشيد، و نحوه استدلال در متن را بيابيد.
نظرها: