امكان و ضرورت گفت و گو در عصر ارتباطات
آقای هادي خانيكي مقاله خود را به همایش ائتلاف خبرگزاریها برای صلح با عنوان: امكان و ضرورت گفت و گو در عصر ارتباطات و در جامعه شبكه اي ارایه کرد. خلاصه آن بدین شرح است:
در اساسنامه يونسكو كه در 16نوامبر 1945 به تصويب 20كشور موسس آن رسيده است، فلسفه وجودي اين سازمان از ميان برداشتن آن دسته از موانع معرفتي برشمرده شدهاست كه موجب نابردباري، عدم مفاهمه، خشونت و جنگ مي شود.
« از آنجا كه جنگ در ذهن مردمان آغاز مي گردد، بايد صلح را هم در ذهن مردمان بنا نهاد، ناآگاهي از راه و رسم زندگي ديگران، در طول تاريخ بشريت، علت اصلي بياعتمادي و شك در ميان مردمان جهان بوده است، اختلافاتي كه هميشه به جنگ منتهي شده است.ِ
اين نقش يونسكو به عنوان يك نهاد فرهنگي، اكنون تعميم يافته و بخش هاي مهمي از آن به رسانه هاي جمعي كه نقش محوري در ساختن افكار عمومي دارند، واگذار شده است. انقلاب ارتباطات به هر معنايي كه باشد تغييردهنده فاصله هاي ذهني و عيني است. پيدايش «عصردانايي» در برابر دوره هاي «قدرت مبتني بر زور» و «قدرت مبتني بر سرمايه» - آن چنان كه كساني مانند الوين تافلر از آن نام مي برند، ورود به «عصر اطلاعات و ظهور جامعه شبكه اي» چنانكه مانوئل كاستلز به تبيين آن مي پردازد، و يا آغاز «عصركاهش فاصله ها» ـ با تعبير سخت افزارانه كارلن كراس حاكي از تكوين پارادايم جديدي در حوزه فرهنگ، مبادله اطلاعات و تحولات انديشه اي است.
در اين پارادايم به موجب يك اصل بنيادي سيبرنتيكي، اجزايي كه از لحاظ اطلاعات غني ترند براجزايي كه انرژي آنها بيشتر است نظارت و كنترل اعمال مي كنند. از اين رو مي توان با يك مدل پارسونزي براي رسانه ها كه ظرفيت ذخيره و تبادل اطلاعات بيتري دارند، نقش بالاتري در نظام سلسله مراتب تاثيرگذاري بركنش هاي اجتماعي قائل شد. الگوي پارسونز ميتواند الگوي تحليل تحولات جديد نظري و انتقال مفهوم صدق از امري عيني به امري بين اذهاني قرارگيرد. البته با پيدايش واقعيت مجازي، بسياري از پديده ها به «نشانه» تبديل مي شوند و «واقعيت» در موارد فراواني جاي خود را به «فراواقع» ميدهد، از اين رو «مبادله اطلاعات» محدود به ارسال پيام ميان «فرستنده» و «گيرنده» نمي شود و دانش هاي جديدي نظير نشانه شناسي و هرمنوتيك هم جاي تازه اي به خود اختصاص مي دهند.
در اين چشم انداز، نمي توان به نقش رسانه ها در سطح تعاريف و معاني گذشته اكتفا كرد. در پارادايم جديدي كه جهان در آن قرارگرفته است نه مي توان «مصرف كننده و تماشاچي» بود و نه «محال انديش و برهم زننده قاعده زندگي در جهان امروز»، بلكه بايد به ايفاي نقش هاي نويني انديشيد كه مبناي آن «مديريت تنوع فرهنگي» در عصر ارتباطات است.
«مديريت تنوع فرهنگي» راهبردي است مبتني بر پذيرش ساختارهاي چندذهني، متكثر و منعطف كه به نظر مي رسد با الگوي گفت و گوي تمدنها سنخيت ها و همگوني هاي فراوان دارد.
گفت و گوي تمدنها مفهومي متفاوت از الگوهاي گفتاري بسته، اقتدارگرا، تك ذهني و يكسويه است و به نسبت فاصله اي كه گفتارهاي بين المللي پس از جنگ جهاني دوم به اين سو از الگوهاي گفتاري بسته گرفته اند، فضا براي گفت و گوي تمدنها نيز بازتر شده است. صرفنظر از شكل گفت و گو هر نوع تلاش رسانه اي بايد در يك « وضعيت گفتاري آرماني» صورت گيرد كه در آن طرفهاي گفت و گو به دور از مواضع قدرت، صرفاً كلام ها را به مصاف يكديگر بفرستند و از نظر شرايط توليد كلام و ميزان دسترسي به كانالهاي انتقال پيام و كنترل اين كانالها يا رسانه ها در موقعيتي برابر باشند و از اهرم هاي قدرت در اين باب استفاده نكنند.
اين ضرورت البته با واقعيت هاي رسانه اي و وضعيت گفتاري موجود همساز نيست، از اين رو در موارد فرواني با ايده تعميم و ترويج فرهنگ صلح نيز ناسازگار است.
در اين مقاله كوشش شده است كه حتي الامكان چگونگي نيل به وضعيت مطلوب رسانه اي كه در آن چرخش اطلاعات به نظم گفت و گويي منتهي شود و صلح در اين ميانه رواج يابد، مورد كنكاش قرارگيرد.
Posted by at October 17, 2002 01:19 AM
نظرها: